Türkiye'de Gezintiler 1906'da İstanbul ve Anadolu

Yıl 1906-1910. İstanbul Alman Lisesi, Doğa Bilgisi Öğretmeni Dr. Wilhelm Endriss, İstanbul ve Anadolu’da yaptığı inceleme gezintilerini, gözlem ve izlenimlerini anlatıyor... "Türklerin çalışmaya ve para kazanmaya karşı tutumlarında sosyal duyguları da büyük rol oynuyor. Bir gün çizmelerimi tamir ettirmek için ayakkabıcıya götürmüştüm. O sırada meşguldü ve siparişimi kabul etmedi: "– Çizmelerini şu karşıdaki ayakkabıcıya götür, onun şu anda işi yok, benim işim var” dedi. Bir Rum veya Ermeni bunu asla yapmazdı." (s. 32) "Türklerin rahat yaşam tarzı hakkında çok masallar anlatılmıştır. Türk, özellikle çiftçi, sabahın erken saatlerinde çok çalışır, çünkü daha geç saatlerde çok sıcak olur. Ekseriya yabancılar köylüyü dinlenirken görmüştür, ama çalışırken görmemiştir." (s. 33) “Genelde taşrada tüccarlar Rumlar, Yahudiler, doğuda Ermeniler veya İranlılardır. Şehirlerde Türk de ticaret yapar ve esnafın, bakkaların, çarşı tüccarlarının ve sokak satıcılarının bir kısmı Türk’tür. Fakat tüccar Türk daima asil tarzı ve daha büyük vicdanı ile böyle diğer milliyetlerden olumlu ayrışır. Bunu gözlemek için yalnız Kapalıçarşı’ya gitmek lazımdır. Bu dev çarşının üstü kapalı koridorlarından geçerken; Yahudileri, Rumları ve Ermenileri zor uzak tutarsınız. Buna karşılık Osmanlılar dükkanlarında oturur ve bir müşteri gelinceye kadar bekler.” (s. 175) Dr. Wilhelm Endriss İstanbul Alman Lisesi, Doğa Bilgisi Öğretmeni